Ambergris: Balina Kusmuğu Neden Değerlidir?

İlk bakışta yanlış okuduğunuzu düşünebilirsiniz, ama yanlış okumadınız; bu yazımın konusu balina kusmuğu! Her ne kadar kulağa iğrenç gelse ve ne kadar imkansızmış gibi gözükse de balina kusmuğu aslında değerli bir oluşumdur. Ambergris; Fransızca gri amber anlamına gelmektedir. Ambergris ya da akamber, sperm balinalarının karnında, sindirim sistemlerinde üretilen bir maddedir.

Fotoğraf Edifying

Ambergris Nedir?

Ambergris, genellikle sperm balinalarının ve nadiren pigme ispermeçet balinalarının sindirim sistemlerinde üretilen, mumsu ve katı yapıdaki bir maddedir. Sperm balinalarının vücudunda doğal olarak oluşan ambergris, oldukça nadir bulunan bir oluşumdur.

Sperm balinaları Fotoğraf : Natural History Museum

1800’lerde yaygın olarak yapılan balina avcılığına kadar ambergrisin nereden geldiği bir gizemdi. (O yıllarda balinalardan elde edilen yağ sabun yapımında ve lamba yakıtı olarak kullanılıyordu. Bu sebepten balina avlamak üzere seferler düzenleniyordu.) Bu döneme kadar ambergrisin kaynağı için ambregrisin sertleşen deniz köpüğü olduğu gibi çeşitli teoriler mevcuttu. Balina avcılığının yaygınlaşması ile ambergrisin nereden geldiği de netletmiş oldu. ‘Denizin hazinesi’ ya da ‘yüzen altın’ olarak da adlandırılan ambergrisin, 1724 senesinden beri sperm balinalarından elde edildiği bilinmektedir.

Ambergris Nasıl Oluşur?

Ambergrisin sperm balinalarının vücutlarında oluşmasının nedeni; balinaların oldukça fazla miktarda kafadanbacaklılar (mürekkep balığı ve kalamar gibi) ile beslenmeleridir. Balinaların avlarındaki sindirilmeyen kısımlar genellikle kusma yolu ile vücuttan atılır. Ancak bazen sindirilemeyn kısımlar bağırsaklara gider. Ambergrisin balinaların bağırsaklarında, tükettikleri kalamarların gagaları vücutlarına zarar vermesin diye oluştuğu öngörülmektedir. Yani; balinaların avlarındaki sindirilmeyen kısımların vücutlarında bir hasar oluşturmaması için bağırsaklarında bu sindirilemeyen kısımları kaplamak amacıyla ambergris oluşur. Ambergrisi balinaların bağırsaklarında yavaşça katılaşır ve yıllarca büyümeye devam eder.

Ambergris Nasıl Elde Edilir?

İnsanlar tarafından uzun yıllardır kullanılmasına rağmen, ambergrisin özelliklerinden yola çıkarak kökenine ulaşmak pek de mümkün olmamıştır. Ambergrisin nasıl balinaların vücudundan çıktığına dair çeşitli teoriler mevcuttur.

Bu teorilerden biri, ambergrisin oluştuktan sonra dışkı ile bağırsaklardan geçerek rektumda tıkanıklık oluşturduğu yönündedir. Bu teoriye göre balinalar ambergrisi dışkı ile birlikte atar. Vücuttan atılamadığında ise rektumda ölümcül hasar oluşur.

Ambergris, Fotoğraf : Natural History Museum

Bir diğer teoriye göre ambergrisin dışkı ile atılması doğru değildir. Çünkü balinalar büyük cisimleri sindirmekte zorlanırlar ve dışkıları katı değildir. Bu teoriye göre, büyük parçalar halindeki ambergris balinanın bağırsaklarında oluşur ve balina öldüğünde salınır.

Bir başka teoride ise ambergrisin yayılmış namındaki gibi, balinaların kusmaları ile denize salındığı düşünülmektedir.

Denize nasıl salındığı hakkında kesin bir görüş olmasa da, ambergris denize salındığında suyun üstünde yüzer ve bazı durumlarda kıyıya vurur. İlk salındığı sırada kötü bir kokuya (dışkı kokusu gibi) sahip olsa da, güneşe ve tuzlu suya maruz kaldıkça kötü koku yerini misk kokusuna benzer bir kokuya bırakır. Suda kalmasına göre rengi değişen ambergris, siyah ve beyaz arasında gri veya kahverengi olabilir. Ambergris bulunana kadar suda yıllarca yüzebilir.

Ambergris Nerelerde Kullanılır ve Neden Değerlidir?

Yüzen altın, namıdiğer ambergris genellikle parfüm yapımında kullanılmaktadır. Parfüm endüstrisinde uzun yıllardır ambergris kullanılmasının sebebi, kokusuz bir tür alkol eklenen ambergrisin parfümün kokusunu daha kalıcı yapması ve doğal olarak misk benzeri kokuya sahip olmasıdır. Günümüzde kimyasal olarak ambergris benzeri maddeler parfümeri için üretilmekte olsa da, oldukça lüks ve pahalı markalar hala ambergris kullanmaktadır. Özellikle Dubai gibi lüks parfüm satışının geniş olduğu yerlerde kullanıldığı söylenmektedir. Parfüm endüstrisinin dışında, bazı eski Arap topluluklarında beyin, kalp ve duyu problemlerinde ilaç olarak kullanılmıştır.

Ambergris, Fotoğraf: Rex Features

Balinalar çoğu denizde yaşasalar da ambergrisin balinalarda oluşma oranı %5’i geçmez. Yani, ambergris balinalarda oldukça nadir görülür. Nadir görülmesine ek olarak, ambergrisi okyanuslarda bulmak oldukça zahmetlidir. Bu durum da ambergrisin değerini oldukça arttırmaktadır.

15 gram ile 420 kilogramlık kütleler halinde bulunabilen ambergrisin değerli olması, halizhazırda koruma altına alınmış olan sperm balinalarını kaçak avcılar yüzünden tehlikeye atmaktadır. Bu sebepten dolayı bazı ülkelerde (Avustralya gibi) ambergris kullanılması ve toplanması yasaklanmıştır.

Yazan: Elif IŞIK

Kaynak*

Kaynak**

YouTube Kanalımız

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here