Belleğimiz Bizi Yanıltıyor

Belleğimiz Bizi Yanıltıyor

Sandığı gibi yanlış hatırlama, çok uzun geçmişte kalan olaylarla değil bir şeyi gördükten sadece bir kaç saniye sonra bile ortaya çıkabiliyor. Bilim insanları bundan beklentilerimizin sorumlu olduğunu ifade ediyorlar. 

Belleğimiz Bizi Yanıltıyor
Belleğimiz Bizi Yanıltıyor

Hatırladıklarımız sandığımız kadar güvenilir değildir. Çok sayda yapılan çalışma epizodik belleğimizin ne kadar kolay bir şekilde manipüle edilebileceğini göstermiştir. Bu manipülasyonlar, hafif elektriksel uyaranlar, uykusuzluk ya da şaşırtıcı bir dikkat dağınıklığı ile gerçekleşebilmektedir. Hatta psikolojik manipülasyonunun da uzun süreli belleğimize yanlış anılar yerleştirebileceği de biliniyor. Birkaç manipülatif konuşmadan sonra örneğin denekler, çocukluklanda hiç gerçekleşmemiş bir baIon yolculuğunu hatırlamışlar ya da gençliklerinde bir suç işlediklerini hatırlamışlar. Bugüne kadar kısa vadeli belleğimizin bu tür hatalı hatırlamalardan muaf olduğu sanılıyordu. Fakat son çalışmalar bunun hiçte böyle  olmadığını gösterdi. Amsterdam Üniversitesi’nden Marte Otten ve çalışma arkadaşları; “Deneylerimiz, hatırlanacak harflerin kısa bir süre önce gözden kaybolması halinde bile yanıltıcı hatırlamaların ortaya çıkabileceğini gösterdi” diyor. Bununla birlikte yanlış hatırlama, harflerin yeniden görülmesine kadar geçen süreye bağlı olarak değişiyor. Harfler 0,5 saniye sonra tekrar göründüğü zaman, cevapların %20’si hatalı hatırlama olurken, 3 saniye sonra ise bu oran %30’a ulaşıyor. Deneyler sırasında katılımcılara ters harfler ve ters harfler ile yazılmış sözcükler gösterilmiştir. Fakat denekler bunlan sanki düzgün yazılmış gibi hatırlamışlar. Aslında hatalı anımsamalar gündelik yaşamda da sık sık yaşanmakta. Örneğin anahtar cebimize koyduğumuzdan çok emin olmanıza karşın, masanın üzerinde bıraktığınız görmeniz gibi.

Fakat bu durumda bazı bilgilere başvurarak, doğrusunu hatırlayabiliriz. Mesela anahtarı sık sık masanın üzerinde bıraktığınız bilgisi ile. Fakat bilim insanları yine de sonuçların, kısa vadeli belleğimize de her zaman güvenemeyeceğimizi gösterdiğini söylüyorlar.

Yazan: Selim ÖZTEMEL

Sering 2, remembering C: Illusions in shon-term memory, PLOS One, 5.04.2023.

YouTube Kanalımız

Selim Öztemel (Platin Yazar) hakkında 1399 makale
Çılgın Fizikçiler ve Bilim İnsanları kurucusu, yazarı, YouTube kanalı editörü.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*