Blaise Pascal   

Fransız bir matematikçi, fizikçi, yazar, filozof ve mucit olan Blaise Pascal 19 Haziran 1623 tarihinde Clermont-Ferrand’da dünyaya gelmiş, 19 Ağustos 1662 tarihinde Paris’de hayata gözlerini kapamıştır.Vergi tahsildarı ve yerel bir hakim olan babası Etienne Pascal matematiğe ve bilime oldukça ilgiliydi.Bu durum Blaise Pascal’ıda etkilemiştir. Babasının ölümünün ardından ailesi ile birlikte Paris’e taşınmışlardır. Annesi yeniden evlenmeyip kendini çocuklarına adamış, Blaise Pascal‘ın zekası ve yetenekleri ile özellikle ilgilenmiştir.

Blaise Pascal’ın özellikle Desargues’ın konik kesitler alanındaki çalışmaları ilgisini çeken ilk konu olmuştur. 16 yaşındayken Desargues’ten etkilenerek “Mystic Hexagram” konusunda çalışmalar yapmış bu konuda bir tez yazmıştır, bu çalışması matematik alanındaki ilk ciddi çalışmasıdır. Bu tezini Paris Mersenne Akademisi’ne göndermiştir. Bu çalışması bugün Pascal Teoremi olarak bilinmektedir. Mersenne Akademisi bu çalışmayı Decartes’a, Pascal’ın yazdığını kanıtlamasına rağmen  Descartes “Koniklerle ilgili ispatları diğer eski düşünürlerden daha uygun bir şekilde sunmasını ilginç bulmuyorum, ancak bu konudaki diğer hususlar pek 16 yaşındaki bir çocuğun düşünebileceği şeyler değil.” demiştir.

19 yaşında iken babasının vergi tahsili işini kolaylaştırmak için dişliler ve tekerleklerden oluşan mekanik bir hesap makinesi geliştirmiştir. Bu makineye Pascalline adı verilmiştir. Pascal daha sonralarda da makinesini geliştirmeye devam ederek 50 prototip ve 20 farklı çeşit Pascalline yapmıştır ancak günümüze sadece 8 tanesi gelebilmiştir bunların dördü Paris’tedir.

Hayatı boyunca matematikle ilgilenmeye sürdüren Pascal 1653 yılında Traité du triangle arithmétique adıyla bilinen Aritmetik üçgen üzerinde incelemesi, binom çarpanlarını uygun bir üçgensel metod tanıtmıştır. Buna Pascal Üçgeni denmekte olup hala kullanmaya devam etmekteyiz.

1654 yılında kumar problemleri ile ilgilenen arkadaşının önerisi sonrasında, bu konuda çalışmak için Fermat ile iletişime geçmiştir ve Fermat ile birlikte çalışmalarının sonucunda  Olasılık Kuramı ortaya çıkmıştır.

Pascal sonrasında Pensées adlı eserinde tanrı inancını ve namuslu bir yaşamı savunmak için olasılığa dayanan bir argüman kullanmıştır, Pascal’ın kumarı. Pascal ile Fermat’ın birlikte yaptığı olasılık çalışmaları, daha sonra Leibniz’in Kalkülüs formülasyonuna önemli bir temel oluşturmuştur.

Pascal matematik felsefesiyle de ilgilenmiş olup bu anlamda önemli eserler ortaya çıkarmıştır. En büyük katkısı  De l’Esprit géométrique (“Of the Geometrical Spirit”) eseri ile sağlamıştır. Bu eseri aslında bir geometri kitabına giriş olarak hazırlanmıştır ancak ölümünden yüzyıl sonra yayınlanmıştır.

Pascal De l’Art de persuader (“On the Art of Persuasion”) eserinde ise insanların geometrik aksiyomlara nasıl inandığı sorusunu ele almıştır. Bu bağlamda insanların aksiyomlarda ve sonuçlarda kesinliğe ulaşmanın imkansızlığını düşünüp Montaigne ile hemfikir olmuştur. Bu sonuçların ancak sezgisel yolla anlaşılabileceğini ve bu durumun gerçekleri araştırırken Tanrı’ya biat etmenin gerekliliğini vurgulamıştır.

Pascal fizik alanında da çeşitli çalışmalarda bulunmuş özellikle hidrodinamik ve hidrostatik  alanındaki çalışmaları hidrolik akışkanlar konusunda yoğunlaşmıştır. Hidrolik pres (hidrolik basınç kullanarak kuvveti arttırma) ve şırınga, icat ettikleri arasındadır.

Blaise Pascal, 1646 yılında Torricelli’nin barometreler deneyini öğrenmiş ve bu konuda çalışmalar yapmak istemiş, özellikle cıva dolu tüpteki boşluğu incelemiştir. Bu konuda Aristo hareket eden her şeyin başka bir şey tarafından hareket ettirildiğini iddia etmiştir. Pascal ise zamanında yaşamış ve Aristo’nun fikirlerine göre eğitilmiş bilim adamlarına göre vakum imkânsızlıktır, diye düşünüp kanıtlama çalışmaları sürdürmüştür. 1647 yılında Pascal Experiences nouvelles touchant le vide (“New Experiments with the Vacuum”) adlı eserinde,  çeşitli sıvıların ne kadar hava basıncı ile desteklenebildiğini basit kurallar ile anlatmaya çalışmıştır. Aynı zamanda, barometre tüpündeki boşluğun vakum olmasının da nedenlerini belirtmiştir.

19 Eylül 1648’de, Pascal’ın arkadaşça tavırlarla ama ısrarcı kışkırtmalarından sonra Florin Périer, Pascal’ın teorisi için büyük önem taşıyan gerçekleri bulmak ile çalışmıştır. Pascal, Torricelli’nin barometre deneyini Paris’te 50 metre yükseklikteki bir kilisesinin tepesine bir barometre ile çıkararak tekrarlamış ve cıvanın 2 çizgi düştüğünü görmüştür. Pascal’ın vakumun varlığı konusundaki ısrarı, Descartes da dahil olmak üzere diğer seçkin bilim adamları arasında tartışmaya sebep olmuştur. Blaise Pascal, Evangelista Torricelli’nin çalışmalarını genelleştirerek ve geliştirerek basınç ve vakum kavramlarını açıklığa kavuşturmuştur.

1646 yılında Pascal’ın babası düşerek kalçasını kırması ve onun iyileşme sürecindeki misafir oldukları ev sahibi Jansenizm diye anılan Katolik bir grubun savunucusu olan Jean Guillebert’in takipçisiydi. Bu grup Augustinism’i destekliyordu, küçük ama etkili bir gruplardı. Blaise Pascal ise bu dönemde bir “ilk dönüşüm” yaşadı ve teolojik konular  ile ilgilenip, bu konularda yazmaya başladı. Ayrıca kardeşi Jacqueline Pascal bu Katolik grubun üyesiydi ve babalarının ölümünden sonra Port-Royal’in rahibe manastırına aday olacağını ve bunun için ayrılacağını tüm mirasını ise Blaise Pascal’a bırakacağını dile getirmiştir. Pascal bu durumdan hiç hoşnut olmayıp kardeşine gitmemesi için adeta yalvarmıştır.

Pascal, “sürekli hareket makinesi” araştırma ve buluş çabasıyla ruletin ve rulet tekerleğinin ilkel bir halini keşfetmiştir.

Pascal, kardeşinin gitmesinin ardından 1655’te istirahata çekilmiştir ve uzun bir süre Paris ile  Port-Royal arasında yolculuklar gerçekleştirmiştir. Bu sıralarda din üzerine yazdığı en büyük eseri olan Provincial Letters’ı yazmaya başlamıştır.

1659 yılında Pascal ciddi sağlık sorunları yaşamaya başlamış ve hastalanmıştır. Son yıllarında doktorlarının bakımını reddedip, “Hastalık Hristiyanların doğal halidir.” demiştir.

1661 yılında ölümünden kısa bir zaman önce  Pascal’ın son büyük başarısı, mekanik dahiliği sayesinde, belki de ilk otobüs hattını açarak, insanların Paris içinde birçok koltuğu olan bir taşıt ile yolculuk etmesini sağlamaktır.

Kardeşininde ölümünün ardından 1662’de Pascal’ın hastalığı daha şiddetli bir hale gelmiş, durumu kötüleşmiştir.

18 Ağustos 1662’de Pascal havale geçirmiştir ve ölmek üzere olan kişilere yapılan bir ayin düzenlenmiştir. Vücuduna rahibin kutsal bir yağ sürmesiyle yapılan katolik kilisesi ayini yapılmıştır. Ertesi sabah vefat etmiş ve  Saint-Étienne-du-Mont mezarlığına gömülmüştür. Blaise Pascal’ın son sözleri “Tanrı’nın beni asla terk etmemesi dileğiyle…” olmuştur.

 

Yazan: Benan İLK

Kaynak*

Kaynak**

YouTube Kanalımız

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here