Daha Fazlası

    İnsanları Neandertal Akrabasından Ayıran Nedir?

    İnsanları Neandertal Akrabasından Ayıran Nedir?

    İnsanları Neandertal Akrabasından Ayıran Nedir?

    Araştırmacılar, nesli tükenmiş iki insan akrabası, Neandertaller ve Denisovanlılar tarafından barındırılan bir gen varyantını içeren küçük, beyin benzeri ‘organoidler’ yarattılar . İnsan kök hücrelerinin mühendisliği ile yapılan dokular, bu türlerin beyinlerinin gerçek temsilleri olmaktan uzaktır; boyut, şekil ve doku dahil olmak üzere insan organoidlerinden farklılıklar gösterirler.

    Geçen yıl İsviçre’deki Basel Üniversitesi’nde Neandertallerde ve insanlarda ortak olan bir gen içeren  beyin organoidinin geliştirdiler. Geliştirilen bu organoidlere bakılarak insanların evrimde kaybettiği gen varyantların neler olduğunu incelendi.

    Neandertal genomunun elle tutulur bir kısmı yaklaşık %40 ‘ı insan genomunun içinde varlığını sürdürmektedir. Bilim insanları da buradan yola çıkarak insanları diğer primat akrabalarına hem bu kadar yakın hem de bir o kadar uzak kılan şeyi merak etmektedir. Çünkü araştırmacıların insanları neyin benzersiz kıldığını anlamalarına yardımcı olur.

    İnsan Beyninin Farkı

    Arkaik bir gen varyantı (altta) içeren beyin organoidleri, insan organoidlerinden (üstte) daha küçük ve kabaca dokuludur.  CA Trujillo et al./Science

    Kaliforniya Üniversitesi, San Diego’da bir sinirbilimci olan Alysson Muotri liderliğindeki araştırmacılar, CRISPR-Cas9 genom düzenleme tekniğini kullanarak NOVA1 adlı bir genin Neandertal ve Denisovan formunu içeren organoid tasarladı. Bu tasarlanan organoid, normal insan beyin organoidleri ile karşılaştırıldı ve sonuçta NOVA1 varyantını ifade eden organoidlerin farklı olduğu  anlaşıldı .  İnsan beyni organoidleri tipik olarak pürüzsüz ve küreseldir, oysa eski gen organoidleri pürüzlü, karmaşık yüzeylere sahipti ve daha küçüktü. Araştırmacılar, bunun muhtemelen hücrelerin nasıl büyüdüğüne ve çoğaldığına ilişkin farklılıklardan kaynaklandığını düşünüyor.

    Genom karşılaştırması

    Araştırmacılar, organoidlerde hangi arkaik (eski ) genin ifade edileceğini belirlemek için, insan genom dizilerinin bir kütüphanesini, iki Neandertal ve bir Denisovan’ın neredeyse tam genomları ile karşılaştırdılar. İnsan versiyonunun eski türlerdekinden sürekli olarak farklı olduğu 61 gen buldular. Bunlardan NOVA1 , beynin sinapslarını veya sinir bağlantılarını oluşturmada rol oynar ve aktivitesi değiştiğinde nörolojik bozukluklarla sebep olabilen bir gendir.

    Araştırmacıların CRISPR-Cas9 metodu kullanarak  insan NOVA1 geninin diğer canlı primatlarda hala mevcut olan arkaik varyanttından tek bir bazla farklı olduğu ortaya çıkıyor. Ortaya çıkan organoidler arasındaki farklar genlerden moleküler seviyeye kadar devam etti. Araştırmacılar antik gen ve insan organoidleri arasında farklı aktiviteye sahip 277 gen buldu; Bu genlerden bazılarının nöronal gelişimi etkilediği bilinmektedir. Sonuç olarak, arkaik organoidler farklı seviyelerde sinaps proteinleri içeriyordu ve nöronları, kontrol dokularındakilere göre daha az düzenli bir şekilde çalışıyorlardı ve daha hızlı yaşlandıklarına dair kanıtlar da bulunmuştu.

    Küçük Gen Büyük Fark

    Araştırmacılar böylesine küçük bir genetik farklılığın bu kadar bariz değişikliklere neden olmasına şaşırdı, ancak organoidlerin tam olarak Neandertal beyinleri hakkında çok şey anlatmadığını da düşünmeye başladılar. Yine düzenlenmiş organoid yaklaşımın primatlar arasında beyin evrimini incelemek için yararlı olabileceğininde altını çiziyor bilim insanları.

    Araştırmacılar, insanları şu anki durumumuza getiren evrimsel yolu anlayabilirlerse, insan beynine özgü hastalıkları daha iyi anlayabileceklerini söylüyor.

    Yazan: Bilge KAPLAN

    Kaynak*

    Kaynak**

    Kaynak***

    YouTube Kanalımız

    Bilge Kaplan (Gümüş Yazar)
    1993 yılında Antalya'da doğdum. Molekuler Biyoloji ve Genetik bölümünden mezunum. Şimdi Covid laboratuvarında moleküler biyolog olarak çalışıyorum. Biyoloji,kimya,fizik, matematik en güzel ilgi alanlarim.

    Popüler Yazılar

    İlgili Yazılar

    Leave a reply

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    %d blogcu bunu beğendi: