Katalin Kariko; Öncü Bilim İnsanı; Bu Yıl Nobel’i Almalı mıydı?

Katalin Karikó; en fazla mRNA teknolojisi ve COVID-19’a karşı geliştirilen aşılara yaptığı katkılarla tanınan Macar biyokimyager ve bilim insanıdır. Şu an BioNTech’te kıdemli başkan yardımcısı ve Pennsylvania Üniversitesi nörocerrahi bölümünde konuk profesör olarak çalışmaktadır. O ve çalışma arkadaşı Drew Weissman Pfizer-BioNTech ve Moderna aşılarında kullanılan modifiye mRNA teknolojisini geliştirdiler.

Katalin Kariko 17 Ocak 1955’te Macaristan’ın Szolnok şehrinde doğdu. Lisans eğitimini 1978 yılında biyoloji ve doktorasını 1982 yılında biyokimya alanında Szeged Üniversitesi Biyolojik Araştırmalar Merkezi’nde tamamladı. RNA’ya olan ilgisi burada başladı ve burada akademik kadroya dahil oldu ancak 1985’te üniversite yönetimi tarafından görevden alındı. Aynı yıl Philedelphia’daki Temple Üniversitesi’nden davet alınca ailesiyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etti. 1989 yılında Pennsylvania Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi’ne geçti ve bir süredir yürütmekte olduğu mesajcı RNA (mRNA) ile ilgili çalışmalarına burada devam etti. Kariko’nun esas ilgi alanı, hücrelere proteinlerin nasıl yapılacağına dair talimatları veren genetik kod olan RNA idi. Ancak o dönemde bilim insanları kanser gibi hastalıkları anlama ve tedavilerini geliştirmede özellikle temel molekül olarak görülen DNA üzerinde yoğunlaşmışlardı. Bu nedenle mRNA araştırmalarına yeterince ilgi duyulmadığı için Kariko bilimsel çalışmalarına ödenek bulabilmekte zorlanıyordu. 1995’te Pennsylvania Üniversitesi’nde profesör unvanını almayı beklerken bunun yerine daha düşük bir pozisyona getirildi. 1997’de bir fotokopi makinesinin önünde çok tesadüfi bir şekilde HIV aşısı üzerinde çalışan immünolog Drew Weissmann ile tanıştı. Kariko ve Weissman 2005 yılında sentetik mRNA’yı modifiye ederek vücutta istenen bölgeye ulaşabilmesini ve burada hastalıkla savaşabilmek için bir bağışıklık cevabı oluşturabilmesini sağlayabilmek üzere birlikte çalışmaya karar verdiler. İkili bu amaçla RNA’yı lipid nanopartiküllere yerleştirme tekniğini geliştirdiler. Bu kaplama mRNA moleküllerinin çok hızlı bir şekilde parçalanmalarını önledi ve hücrelere girişlerini kolaylaştırdı. Bu çığır açıcı teknoloji mRNA’nın güvenli, etkili ve pratik bir şekilde kullanılabilmesini sağladı. Bundan sonraki yıl Karikó ve Weissman, mRNA temelli ilaçları geliştirmek üzere bir şirket kurdu ve Karikó bu şirketin CEO’su oldu. 2013’te, Almanya’daki Mainz Üniversitesi kampüsünde bulunan ve o sırada henüz yeni sayılabilecek bir şirket olan BioNTech’te işe başladı ve aynı dönemde Amerikan biyoteknoloji ve ilaç şirketi Moderna’dan da bir iş teklifi aldı.

Dr. Katalin Kariko’nun çalışmaları uzun yıllar boyunca nihai amaç olarak protein bazlı tedaviler geliştirebilmek üzere in vitro sentezlenen mRNA’yı geliştirebilmek üzerinde yoğunlaştı. RNA aracılı immün aktivasyonu araştırdı ve Drew Weissman’la birlikte RNA immünojenitesini baskılayan nükleozid değişikliklerini keşfetti. Bu keşif mRNA’nın çeşitli hastalıkları tedavide kullanılabilecek terapötik potansiyelini genişletti ve bu araştırmalar mRNA’nın oluşturduğu yanıtın, tümörlere karşı savunmada önemli bir destek olabilecek kanser aşısı fikrinin de ortaya çıkmasını sağladı. 2019 yılında ortaya çıkan ve tüm dünyaya yayılan COVID-19 salgını sonrası aşı bulma çabalarında mRNA araştırmaları tıp camiası tarafından ilk sıraya konuldu ve AR-GE çalışmaları ağırlıklı olarak bu alana yoğunlaştırıldı. Ve bu çalışmaların sonuç vermesiyle 2020’de bu teknoloji, Pfizer/BioNTech ve Moderna tarafından şu ana kadar bilinen en etkili iki aşının üretilebilmesini ve pek çok diğer hastalığın tedavisinde de muazzam bir umut ortaya çıkmasını sağladı.

Bu devrimsel yöntem ve teknolojiyi geliştirmekle Katalin Kariko, Drew Weissmann ile birlikte bu yıl Nobel ödüllerinde en büyük adaylardan biri olarak kabul ediliyordu, ancak ödülü alamadı. Ödülü hak ettiğini düşünen pek çok kişiden biri olan Moderna’nın kurucularından Derek Rossi ise “Bana Nobel Tıp Ödülü’nü kim almalı diye sorsalar Katalin Karikó ve Drew Weissman’ı en başa koyardım çünkü bu temel keşifleri dünyaya katkıda bulunan tıbbi buluşlar arasına girecek” ifadelerini kullandı.  Katalin Kariko 30 Aralık 2020’de Macaristan’da devlete ait ulusal yayın kuruluşu MTVA tarafından “Yılın Kişisi” seçildi. Aralık 2020’de Forbes dergisi tarafından “2020’nin En İlham Verici Göçmenleri” listesinde üçüncü sırada yer aldı.  Ayrıca Karikó, Uğur Şahin ve Özlem Türeci’nin de yer aldığı altı bilim insanı ile birlikte “Teknik ve Bilimsel Araştırmalar” alanında 2021 Asturias Prensliği Ödülü ve yine Özlem Türeci ve Uğur Şahin ile birlikte Almanya’nın en prestijli tıp ödülü olarak kabul edilen 2022 Paul Erlich ve Ludwig Darmstaeder Ödülü’ne de layık görüldü. Katalin Kariko şu an halen mRNA teknolojisinin kullanılabileceği yeni tedavi yaklaşımları üzerine çalışmalarına devam ediyor.

Yazan: Alev Özlem ÖZDEMİR

Kaynaklar:
  1.  Trouıllard, Stephanie (18 Aralık 2020). Katalin Kariko, the scientist behind the Pfizer Covid-19 vaccine”. France 24
  2. ^ Bendix, Aria (12 Aralık 2020). “BioNTech scientist Katalin Karikó risked her career to develop mRNA vaccines. Americans will start getting her coronavirus shot on Monday”Business Insider.
  3. ^ “Katalin Kariko: Covid-19 aşısını mümkün kılan mRNA teknolojisinin mucidi Macar bilim insanı”. 
  4. ^ “Hungarian Biochemist Katalin Karikó Wins Public Media’s Person of the Year Award”. Hungary Today.    
  5. Kaynak*
  6. Kaynak**

YouTube Kanalımız

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here