Daha Fazlası

    Kodlama (Encoding) Nasıl Olur?

    Kodlama (Encoding) Nasıl Olur?

    Birinin gördüğü, duyduğu, düşündüğü ya da hissettiği bir şeyi bir “anıya dönüştürme” işlemine kodlama denir. Bilginin kazanımına, bir bellek izinin ilk oluşumuna karşılık gelmektedir. Bilgilerin belleğe kaydedilip, bellekten okunabilecek bir formata dönüştürülmesi; fiziksel uyaranların “zihinsel temsillerinin” oluşturulmasıdır.

    Kısa süreli anılar sadece birkaç saniye sürer. Bu geçici kayıtlar, az miktarda bilgiyi kısa bir süre için tutan Çalışma Belleği denilen özel bir sisteme dayanır. (telefon etmek, rakamları tersten tekrar gibi) Çalışma Belleği karmaşık bilişsel süreçlerin gerektirdiği bilgileri kısa bir süre için akılda tutmamızı sağlayan kapasitesi sınırlı bir bellek sistemidir. Kısa Süreli Bellekteki bilgi çabuk uçup gider çünkü Çalışma Belleği ve Uzun Süreli Bellek sistemlerininkinden farklı beyin ağlarına dayanır. Dil, konuşma yetisi, işitme ve görsel algıda önemli rol oynayan “temporal lobların iç kısmı” hasar görürse rakam dizisi kolayca hatırlanır ancak daha dayanıklı anılar oluşturup onları bilinçli hatırlama bozulur. Temas, yön ve sıcaklık gibi algılar ile bellek, dikkat konuşma ve yazma gibi bilişsel işlevlerde rol oynayan paryetal lob hasarında USB anılarını oluşturur ama rakam dizisi tekrar edilemez. Bu kişiler Çalışma Belleğinin fonolojik döngü olarak bilinen ve az miktarda sözel bilgiyi birkaç saniye akılda tutmak gerektiğinde kullanılan parçasından yoksundurlar. Kodlama kavramı burada devreye girer. Bilginin Kısa Süreli Bellekte veya fonolojik depoda tutulabilmesi için tekrar tekrar geri döndürülmesi (ezber tekrar) yüzeysel bir işleme biçimidir. Fonolojik döngüyü kullanarak telefon numarası tekrar ettiğimizde onu yüzeysel kodlarız. Oysa dayanıklı bir anı oluşturmak için gelen bilginin, bellekte zaten var olan eski bilgi ile anlamlı bir biçimde ilişkilendirilerek (özümseyerek tekrar) çok daha ayrıntılı olarak ya da derinlemesine bir işlem yaparak kodlanması gerekir. Yani bilgiyi fonolojik döngüde sürekli tekrarlamaktan fazlasını yapmamı gerekir . Rakamları Uzun Süreli Bellekte var olan bilgiyle birleştirip onları anlamlı parçalara ayırırsak “derin kodlama” gerçekleştiğinden uzun süre doğru olarak hatırlayabiliriz.

    Özümseyerek Bilgi İşleme

    Üç kelimenin Özümseyerek kodlanması : Kelimelerin çağrışım kümesi boyutu farklılık göstermesine rağmen her kelime çağrışım yaptığı kelime ve fikirleri etkinleştirir. Ayrıca bazı kelimeler kelimenin temsil ettiği zihinsel imgeyi de uyarabilir.

    * Yengeç=> et, yiyecek, balık, karides, tuzak, hayvan, ıstakoz, deniz, kumsal, kulaç, kıskaç, kıstırmak, bacaklar, deniz mahsulu

    * Gerçek=> doğruluk, kuram, yanlış, kurgu, bilgi, bilinen, efsane, fikir, ifade, doğru, nokta, veri, kanıt, hakiki

    * Lamba=> ışık, ampul, sıra, masa, gölge, yanmak, direk

    Sunum sırasında daha derin işlenen maddelerin hatırlanma olasılığı yüksektir. Özümseme yeni oluşturulmuş bir bellek izinin genişletilmesine atıfta bulunur. Eski bilgilerle ilişkilendirilen bilgiler daha iyi hatırlanır. Kedi kelimesini hatırlamamız gerekiyorsa bu kelime ile ilgili çağrışımlarımızı veya kedi hakkındaki bilgilerimizi düşünürüz. “Yengeç, Gerçek, Lamba” hedef kelimeleri tarafından aktive edilebilecek olası çağrışım sayısı farklıdır. Yengeç ve gerçek kelimeleri lambadan daha geniş çağrışım kümelerini aktif hale getirir ancak yengeç ve lamba, belirli zihinsel imgeler yaratabildiği halde gerçek kelimesi bunu yapamaz. Özümseyici izlerin eski hatıralarla daha çok bağlantısı ve çağrışımlarının olması hatırlama ipuçlarını arttırdığından özümseme hem kodlamayı hem de hatırlamayı etkiler. Özümseyerek tekrar bellek izinin ayırt ediciliğini arttırabilir. Ayırt edici hatıra, diğer hatırlara göre daha fazla öne çıkan, onlardan daha kolay ayıt edilen ve hatırlama sırasında diğer hatıraların bozucu etkilerine daha az maruz kalan hatıradır. Özümseyerek işleme daha fazla bilişsel çaba ister. Akılda tutmayı belirleyen de “harcanan çaba miktarıdır”. Derin işleme yapan denekler göreve daha fazla ilgi ve bağlılık göstermekte, yüzeysel işleme yapanlar ise görevi daha sıkıcı ve basit bulmaktadırlar.

    Kodlama ve Hatırlamaya Yardımcı Teknikler

    En eski etkili hatırlama stratejisi Yunan hatip Simanides tarafından MÖ. 477 de geliştirilmiş olan “Görsel olarak zihinde canlandırma” yöntemidir. Yerleştirme yöntemi de denen bu yöntemde zihinde canlı imgeler canlandırıp bildik konumlara yerleştirmek suretiyle belleğe bilgi kodlanır. Buradaki bilişsel faaliyet bir çeşit derin, ayrıntılı kodlamadır. Bize verilen bilgi üzerinde düşünerek ve onu bildiğimiz diğer şeylerle ilişkilendirerek ayrıntılı kodlama yaparız. Derin, ayrıntılı kodlama geçmişte başımıza gelmiş olanları zengin detaylarla ve canlı bir biçimde hatırlama yeteneğimizin önemli ve zorunlu bir ögesidir.

    Görsel Kodlama (İmgeleme ve Resim Belleği)

    Sözel öğrenme bir materyali öğrenmenin tek ve en iyi yolu olmayabilir. Verilen kelime listesi için kelimelerin görsel imgelerini hayalimizde canlandırıp kelimeleri birbirine bağlayan bir hikaye uydurarak da kodlama yapabiliriz. Resimler kelimelerden daha iyi hatırlanır. Somut kelimeler (yengeç) imgelenebilen veya resmedilebilen olgulara işaret ettiklerinden, fikirlere işaret eden soyut kelimelerden (gerçek) daha iyi hatırlanır. Nesneler resimlerden daha iyi hatırlanır. Gerçek nesneler nesnelerin fotoğraflarından ve fotoğraflar da basılı kelimelerden daha iyi hatırlanır. Bir toplantıda katılımcılara hatırlanacak kelimeleri görsel olarak imgelemeleri yönergesi verildiğinde hatırlama artmaktadır.

    Niçin Resim Belleği Kelime Belleğinden Daha İyidir?
    Resimler, biri görsel diğeri resmin sözel ifadesi olmak üzere iki çeşit kodlamayla hatırlanırlar. Buna “ikili kodlama” denir. Resmin bir diğer üstünlüğü resme ait hatıranın özümsenmemiş bir kelimeden daha özel ve ayırt edici olmasıdır. Yengeç ve Lamba kelimelerinin özel imgeleri vardır. Resim belleği de kelime belleği gibi özümseyici işlemeden yararlanır.

    Kodlamada Anlamlılık Faktörü

    Anlamı, hakkında bir şeyler bildiğimiz bir olgu olarak düşündüğümüzde, neyi seçeceğimizi ve kodlayacağımızı belirleyen şey sahip olduğumuz bilgilerdir. Anlamlı kelime tanıdık, kolay telaffuz edilen, kolay imgelenebilen, somut bir kelimedir ve dildeki kullanım sıklığı yüksektir Bize anlamlı gelen şeyler ayrıntılı kodlamanın kendiliğinden yapılmasına yol açar. Bizim için en önemli ve anlamlı olanı hatırlama eğilimindeyiz. Anlamlı kelime için bir resim üretebilir hatta soyut ise somutlaştırırız. Somut ve imgelenebilir kelime bizim için anlamlıdır ve çağrıştırdığı kelime sayısı fazladır. Sadece kodlanan şeyi hatırlarız ve kodladıklarımız da “kim olduğumuza” dayanır. Geçmiş deneyim bilgi ve ihtiyaçlarımızın neyi hatırladığımız üzerinde güçlü bir etkisi vardır.

    İki farklı insan aynı olay konusunda tamamen farklı şeyler hatırlayabilir. Anlamlı kelimelerin diğer düşünce ve bilgilerle çağrışımları vardır ve çağrıştırdığı kelime sayısı da fazladır. Bu çağrışımsal bağlantıları, ilişkili bilgiyi etkinleştirmek için kullanabiliriz. Bu ise özümsemenin tanımına uygundur. Yani anlamlı bir madde, yoğun bir çağrışım ağı kurmak yoluyla daha iyi özümsenebilir. Bu anlamsal belleği (genel bilgi) ve epizodik belleği (bireysel hatıralar) içerebilir. Anlamlılık önceki bilgiyle ilgilidir ve anlamlı materyal de halihazırda bildiğimiz şeylerdir. Öğrenenler de halihazırda var olan bilgilerini, yeni maddelerle ilişkilendirmek için kullanırlar. “Ne kadar çok bilirsek o kadar çok öğrenebiliriz.” Hatırlamada uzmanlık, “alana özgü bilgiyi” gösterir. Özel ve ayrıntılı bilgiye sahip olduğumuz ilgi alanlarımızdaki aşina olduğumuz bilgiyi daha iyi hatırlarız.

    Yazan: Gözde ADIYAMAN

    Kaynak

    YouTube Kanalımız

    Gözde Adıyaman
    25 ocak 1997 İstanbul doğumlu. Liseyi ve üniversiteyi İstanbul'da okudu. Psikoloji mezunu. Şuan 2. Üniversite olarak Felsefe bölümüne başladı. Klinik psikoloji ve Adli psikoloji alanlarında yüksek lisans hedefliyor. Sanat, bilim ve felsefe ilgi alanları.

    Popüler Yazılar

    İlgili Yazılar

    Leave a reply

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    %d blogcu bunu beğendi: