Daha Fazlası

    Mekatronik biliminin kurucusu : El-Cezeri

    Mekatronik Biliminin Kurucusu : El-Cezeri Kimdir?

    En önemli İslam âlimlerinden birisi olan El-Cezeri 1136 yılında Cizre’nin Tor mahallesinde doğmuştur. Asıl adı “İsmail Ebul İz Bin Rezzaz El-Cezeri” olan El-Cezeri bu lakabını yaşadığı şehir olan Cizre’den almıştır. Öğrenimini Camia Medrese’sinde tamamlayarak fizik, mekanik, sibernetik gibi alanlara yoğunlaşmış ve pek çok buluşa imza atmıştır. Robotik ve sibernetik alanının kurucusu kabul edilen El-Cezeri doğduğu yer olan Cizre’de 1206’te öldü.

    El-Cezeri Camia Medrese’sinde zanaatkâr geleneği ile öğrenim görmüştür. Bu nedenle, cihazların teknolojisine değil de işçiliğine ilgi duyan, pratik bir mühendisti. Genel olarak yaptığı icatlar teorik hesaplama yerine deneme yanılma yoluyla ortaya çıkardı. yazdığı eserleri okuyan insanların yorumlarına göre kitapların genel tarzı “kendin yap” kitaplarına benziyordu. Cezeri’nin icatlarını yaparken kullandığı bir başka yöntem de önceden kâğıttan maketlerini inşa edip geometri kurallarından faydalanmaktı. Cezeri kendi zamanında geliştirdiği saatle bir çok otomatik sistem yapmış ve bu sistemlerin birbiri ile uyumlu çalışmasını sağlamıştır. 

    Cezeri’nin yaptığı otomatik sistemler günümüz sibernetik ve robot biliminin temellerini atmıştır. Aynı zamanda “Mekanik Hareketlerden Mühendislikte Faydalanmayı İçeren Kitap” (El Câmi-u’l Beyn’el İlmî ve El-Amelî’en Nâfi fî Sınâ’ati’l Hiyel), adlı eseri de yazmıştır. 50’den fazla cihazın kullanım esaslarını, yararlanma olanaklarını çizimlerle gösterdiği bu kitapta Cezeri, teoriden uygulamaya çevrilmeyen her teknik ilmin, doğru ile yanlış arasında kalacağını söyler. Bu kitabın orijinal hali günümüze kadar ulaşmasa bile, bilinen 15 kopyasından 10’u Avrupa’da farklı müzelerde, 5 tanesi ise Topkapı ve Süleymaniye’de bulunan kütüphanelerde yer almaktadır.

    Cezeri’nin Buluşları Nelerdir? 

    Batıya ait yazılı kayıtlar da M.Ö. 300 yıllarında Yunan matematikçi Archytas tarafından buhar gücü ile çalışan bir güvercin yapılmış olduğu söylese de yazılı bir kayıt olmadığı için, robotik ve sibernetik alanında ilk olarak Cezeri öne çıkıyor.

    Cezeri fizik ve mekanik bilgisini kullanarak yüksek miktarlarda suyu yukarı taşımak için kullanılan 5 düzenek icat etmiştir. Bu düzeneklerden ikisi otomatik bir şekilde çalışırken diğer üçü de hayvan gücüyle çalışıyordu. Bu çalışmalarda ilk kez krank mili kullanan Cezeri (Krank Mili: dönme hareketini doğrusal harekete dönüştürür), tarihe önemli bir buluş ile tekrar imza atmıştır. Günümüzde bile lokomotif ve otomobillerde krank mili kullanılmaktadır.

    Cezeri, otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Jakar’ı (otomatik dokuma tezgâhı) ve farklı haznelerdeki suyun seviyesine göre ne zaman meyve ve içecek sunacağına karar veren robot bir hizmetçi geliştirdi. Bazı makinelerinde hidro-mekanik etkilerden faydalanılarak kendi kendine denge kuran ve harekette bulunan sistemler yapmaya devam etti. Yaptığı bu sistemler Cezeri’nin otomasyon konusundaki en önemli katkılardır.

    Fizikçi El Cezeri’nin diğer bir ünlü eseri de Diyarbakır’da bulunan Ulu Camii’nin güneş saatidir.

    Yazan: Buğrahan SAĞDIÇ

    Kaynak*

    YouTube Kanalımız

    Popüler Yazılar

    İlgili Yazılar

    Leave a reply

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    %d blogcu bunu beğendi: