Nesli Tehlike Altında Olan Bir Tür: Akdeniz Foku

Akdeniz foku (Monachus monachus), ağırlıklı olarak Akdeniz’in doğu sahillerinde yaşayan bir “keşiş foku” türüdür. Bu fok türlerinin en belirgin kulaksız olmalarıdır. Monachus adı verilen bu fok ailesinden geriye yalnızca iki tür kalmıştır; Akdeniz foku ve Hawaii keşişi foku. Akdeniz fokunun ağırlığı 400 kilogramı ve uzunluğu da 3 metreyi bulabilir. Ortalama yaşam süreleri 20-25 yıl olmakla beraber uygun ortamlarda ve tehlikelerden uzakta 45 yaşına kadar yaşayabildikleri düşünülüyor.

Akdeniz foku “korunma durumu” çizelgesinde CR yani kritik tehlike altında bulunan bir türdür. Gerekli önlemlerin alınmaması halinde gelecekte akdeniz foklarını yalnızca fotoğraf ve videolarda göreceğiz. Akdeniz fokları insan faaliyetlerinin olmadığı, sakin ve ıssız yerlerde yaşamayı tercih ederler. Kıyı mağaraları ve kovuklarını üreme ve barınma alanları olarak kullanırlar. Akdeniz foku 100-150 önce Akdenizin tamamı ve Atlas Okyanusu’nun Portekiz ve Kuzeybatı Afrika kıyılarında yaşayan bir canlı türüydü. Ne yazık ki aşırı avlanma, yaşam alanlarının tahrip edilmesi ve Akdeniz kıyılarında artan insan faaliyetleri – özellikle yapılaşma ve balıkçılık- Akdeniz foklarının sayısının ve yaşam alanını ciddi biçimde daralmasına yol açtı. Bugün sadece 600 civarı Akdeniz fokunun hayatta kaldığı düşünülüyor. Yoğun olarak yaşadıkları iki bölge ise Doğu Akdeniz ve Moritanya açıkları. Moritanya açıklarındaki Cabo Blanco kolonisi 1997 yılında neredeyse yok olmanın eşiğine gelmiş fakat İspanya’nın da destek verdiği koruma çabaları ile toparlanmış ve sayısal olarak büyüyen bir Akdeniz foku kolonisidir. Ülkemizde Marmara denizi ve Karadenizde de akdeniz foku görüldüğüne dair raporlar olsa da Karadeniz’de görülen son foka dair bilgiler 1997 yılından kalmadır. 1950 yılında İstanbul Boğazı’nda bile bu foku görüldüğü söylenmektedir. Türkiye’de bugün yüz kadar Akdeniz fokunun kaldığı tahmin ediliyor.

Açık mavi renkli yerler Akdeniz fokunun habitatını göstermekte

Akdeniz fokları doğası gereği de ürkek ve sosyal etkileşime yanaşmayan bir yapıdadır. İki ya da daha fazla akdeniz fokunu bir arada görmek nadir bir olaydır lakin yine 7-8 fokun bir arada görüntülendiği durumlar mevcuttur. Akdeniz fokları muhtemelen belli amaçlar için kısa süreli bir araya gelip ardından ayrılarak hayatlarına tek devam ediyorlar. Erkekler kendileri için seçtikleri bölgelerinde yaşarlar ve bölgeleri konusunda fazlasıyla savunmacıdır. Dişiler daha hareketlidir ve yaşadıkları yerden başka yerlere de giderler. Dişilerin çiftleşmek için erkeklerin bölgesine geldiği ve sonra da ayrıldıkları düşünülüyor. Akdeniz foklarının belli bir üreme mevsimi olmasa da çoğunlukla sonbahar mevsiminde çiftleşmeyi tercih ediyorlar.  Hamileliği insandan 1-2 ay daha uzun süren dişi akdeniz foku her seferde bir yavru dünyaya getirir.

Dişi akdeniz foku yavrusunu güvenli ve ıssız bir mağarada doğurup dört ay boyunca emzirir. Akdeniz fokları gündüzcül canlılar olmakla beraber balık, ahtapot, kalamar, yılanbalığı gibi çeşitli deniz canlılarını tüketerek beslenir. Sığ kıyılarda avlanmayı tercih etseler de derin sulara da gittikleri biliniyor. Hızlarını kullanabilecekleri açık alanlarda avlanan akdeniz fokları avlarını çoğunlukla dipten toplarlar, bazen kayaları kaldırıp altındaki deniz canlılarını avladıkları da görülmüştür.

Yazan: Göktuğ DONK

Kaynak*

Kaynak**

Kaynak***

Kaynak****

YouTube Kanalımız

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here