Teleskop Nasıl Çalışır?

Teleskopların temel olarak ne işe yaradığını söylemek istersek; çok çok uzaklardaki cisimleri gözlemlememize olanak sağlayan cihazlardır diyebiliriz. Bu tanımdan yola çıkarak teleskobun ne olduğunu ve ne amaçla kullanıldığını aslında birçoğumuz biliyoruz. Ancak iş teleskopların çalışma mekanizmasına geldiğinde, bu bilginin ‘uzakları görmeyi sağlamak’ kadar yaygın olmadığını görüyoruz.  Bu yazımda teleskopların uzakları nasıl görmemize olanak sağladığını, teleskop parçalarını ve görevlerini, teleskop çeşitlerini konu alacağım.

Teleskop Aslında Nedir?

Teleskop mercek kullanılarak çalışan optik bir aygıttır. Teleskopların temel olarak iki amacı bulunur:

  • Yakınlaştırma yapmak
  • Daha fazla ışık toplayıp görünmeyen gök cisimlerini görünür kılmak.

Genel algı teleskopların uzaklardaki cisimleri yakınlaştırarak görmemizi sağladığı üzerinedir. Fakat bu algı gerçeği yansıtmamaktadır. Teleskoplar aslında ışık toplarlar. Görüntüyü büyütme işini ise göz mercekleri halleder. Mercekler kullanılarak çalışan ve gök cisimlerini gözlemeye yarayan teleskopları bireysel olarak çeşitli mağazalardan edinmek mümkündür. Bunun dışında devasa büyüklükte ve tonlarca ağırlıkta olan teleskoplar da bulunmaktadır. Hubble Uzay Teleskop’u bu teleskoplara güzel bir örnektir. Bu tarz büyük teleskoplarla yapılan gözlemler, gezegenlerden galaksilere çeşitli gözlemler yapmayı mümkün kılarlar.

Teleskop Parçaları ve Parçaların Görevleri

Teleskop parçaları, Fotoğraf: paybanks
  • Bulucu Dürbün: Teleskobun üzerinde bulunan basit bir dürbündür. Göz merceğinden bakmanın öncesinde, gözlemlenecek olan gök cismini kolayca bulmayı sağlar.
  • Göz Merceği: Göz merceği ile düzeltilen görüntü göz ile görünür hale getirilir. Göz merceği farklı boyutlarda olabilir ve yapılan yakınlaştırma miktarını belirler.
  • Optik Tüp (Teleskop Tüpü): Bu yapı teleskopun optik parçalarını bulundurur.
  • Kundak: Teleskopun yatay ve dikey düzlemde hareket etmesini mümkün kılan parçadır.
  • Tripod: Teleskobu sabitlemeye yarar.
  • Netlik Ayar Tekerleği: Göz merceğinde oluşan görüntünün netlik ayarını yapan teleskop parçasıdır.
  • Teleskop Açıklığı: Teleskobun gözlem yapılan bölgedeki ışığı toplayan parçasıdır. Bu parça ile daha fazla ışık toplanabilir ve bu sayede daha parlak ve daha iyi görüntü elde edilir.Teleskop açıklığı ne kadar büyükse o teleskop o kadar fazla ışık toplar demektir.
  • Düzeltici Mercek: Normalde ters olarak görüntülenen görüntü bu kısım ile düz görüntü haline gelir. Bu parça yeryüzü gözlemleri için gerekli bir parçadır.

Teleskopların Çalışma Mekanizması

Objektif merceğin odaklanmış olduğu kısımdan gelen ışık kırılır ya da aynalar yardımı ile yansıtılır.  Daha sonrasında gelen ışık demeti bir odak noktasında toplanır, beyaz nokta oluşturulur ve görüntü büyütülmüş olur. Görüntü teleskoptaki merceğe düşer ve göz boyutuna alınarak büyük görünme sağlanır. İnsan gözünde göz merceği sabittir; dolayısıyla yakılaştırma ve uzaklaştırma yapılamaz. Teleskoplarda mercek sabit olmadığından uzaklaştırma ve yakınlaştırma işlemini yapabilmekteyiz.

Teleskop Çeşitleri

Temelde üç tip teleskop vardır; mercekli, aynalı ve hem mercekli hem de aynlaı sistemi bir arada bulundurabilen katadioptrik teleskoplar. Bu üç tipi özelleştirecek olursak 7 çeşit teleskop elde ederiz. Bu teleskopları da sıralayacak olursak:

Radyo teleskobu, X-ışını teleskobu, UV teleskobu, Kızılötesi teleskop, aynalı teleskop, mercekli teleskop ve optik teleskop. Astronomi alanında en çok kullanılan teleskoplar ise aynalı ve mercekli olanlardır.

Hubble Uzay Teleskobu Fotoğraf: Vikipedi – Teleskop Nasıl Çalışır

Yazan: Elif IŞIK

Kaynak*

Kaynak**

Kaynak***

YouTube Kanalımız

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here