Daha Fazlası

    Uydumuz Ay’ın Evrimi

    Uydumuz Ay’ın Evrimi

    Bir gezegenin uydusu; o gezegen etrafında belirli bir yörüngede dönen gök cismidir. Daha doğru bir tabir kullanırsak; aslında uydular gezegenin etrafında dönmezler. Gezegenler ve uydular ortak bir merkez etrafında dönerler. Bu merkez de kütlesi daha büyük olan cisime daha yakında bulunur. Dünya’ya yaklaşık olarak 384.403 km uzaklıkta olan Ay da gezegenimizin tek doğal uydusudur.

    Fotoğraf: Nasa/Bill Dunford

    Ay’ın Oluşumu

    Dünya’da bulunduğumuz konumdan baktığımızda hiç değişmeyen stabil bir gök cismi gibi dursa da, Ay her zaman böyle değildi. Ay’ın oluşumu 4.5 milyar yıl önce başladı. Bilim insanlarının çoğunluğunun kabul ettiği teoriye göre Ay Dünya’nın oluşumundan sonra oluşmuştur. Bu teoriye göre; güneş sisteminin yeni oluştuğu zamanlarda devasa, Mars büyüklüğünde enkaz fırlatan bir cisim; Theia gezegeni Dünya ile çarpışmış, bunun sonucu olarak kopan enkaz parçaları- döküntüler uzaya saçılmıştır. (Bu teoriye göre Dünya bunun gibi birçok çarpışma sonucu oluşmuş, bu çarpışmaların sonuncusu Ay’ı oluşturmuştur.)

    Ay’ın Yüzleri; (sırasıyla soldan) Yakın Yüzü, Doğu Yüzü, Uzak Yüz ve Batı Yüzü

    Bu kayalık malzemeler-döküntüler toplandıkça, Ay giderek daha büyük ve daha sıcak bir hale gelmiştir. Böylelikle Ay’ın dış yüzeyi, belki de dış yüzeyinden daha derin yüzeyleri magma okyanusu haline dönüşmüştür. Bugün, Ay’ın geçmişte magma okyanusu durumunda olmasına kanıt olarak Ay’ın yüzeyindeki minerallerin magma tabakasının soğuyup kristalleşmesi ile oluşmuş olabileceği gösterilmekte.

    AY Yüzeyindeki Clavisu Krateri, Fotoğraf: NASA

    Daha sonra Ay soğumaya başladı ve ay kabuğu şekil almaya başladı. Bilim insanlarına göre 4.5 ila 4.3 milyar yıl önce devasa büyüklükteki bir gök cismi Ay’ın güney kutbuna çarpmıştır. Bu çarpışma ‘Aitken Havzası’nı oluşturmuştur. Aitken Havza’sı Ay’ın uzak yüzünde, 2500 km genişliğindedir. Bu havza güneş sistemindeki en büyük iki çarpışma havzasından birisidir. Bugün hala Ay’ın yüzeyinde gözlenebilmektedir.

    Cassini Uzay Aracı tarafından çekilmiş Ay Fotoğrafı , NASA -Uzay Bilim Enstitüsü

    4.1 ila 3.8 milyar yıl önce ise güneş sistemi astreoid ve kuyruklu yıldızların çarpmasına maruz kaldı. Bu olaya ‘Geç Dönem Ağır Bombardımanı’ (Late Heavy Bombardment)  denilmektedir.  Geç Dönem Ağır Bombardımanı’na maruz kalan Ay, henüz tam anlamıyla soğumadığı için magma yüzeye sızdı. 1 milyar yıl öncesine kadar da Ay’ın yakın yüzü volkanik kaldı. Antik volkanik hareketlerle şekillenen ve ‘lunar maria’ yani ay denizleri denilen koyu bazaltik düzlemler hala Ay yüzeyinde gözlemlenebilirler.

    Bütün bu büyük çarpışmalardan sonra Ay son büyük çarpışmayı  atlatıp soğumuştur. Büyük çarpışmaların yanında gerçekleşen küçük çarpışmalar ise Ay’ın aşina olduğumuz çukurlu görüntüsünü oluşturmuştur.

    Apollo 11 Görev Fotoğrafı- Ay Yüzeyi ve Ufukta Dünya- Nasa

    İnsanlığın Ay’ı Keşfi ve Gelecek Ay Yolculukları

    İnsanların üzerine iniş yapıp, yürüdükleri tek gök cismi olan Ay geceleri aydınlatan bir objeden çok daha fazlasıdır. Ay olmasaydı muhtemelen Dünya’da da yaşam formları şekillenemeycekti. Ay’ın çekim kuvvetinden kaynaklanan gel-gitler hayvan ve bitki yaşamının evriminde büyük rol oynamıştır. Bunlar göz önüne alındığında Ay ile ilgili bilgi sahibi olmak için tarih boyunca bilim insanları çalışmıştır. Hatta Ay’a insanlı ilk uçuş  1969’da gerçekleşmiştir. Aynı doğrultuda daha gelişmiş araştırmalar için NASA tarafından Artemis programı başlatılmıştır. Artemis programı doğrultusunda 2024’te tekrar Ay’a gitmek için bir yolculuk planlanmaktadır.

    Apollo 11’in İniş Alanı- Nasa / Uydumuz Ay’ın Evrimi

    Yazan: Elif IŞIK

    Kaynak*

    Kaynak**

    Kaynak***

    YouTube Kanalımız

    Elif Işık
    17 Eylül 1998 tarihinde İstanbul Kadıköy'de doğdum. İlkokula Çakmak İlköğretim Okulu'nda başladım. Lise eğitimimi Atakent Anadolu Lisesi'nde bitirdikten sonra, İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü'nü kazandım. Üniversiteye başladığım ilk sene İngilizce hazırlık okudum. Şimdi ise fizik bölümü üçüncü sınıf öğrencisi olarak eğitim hayatıma devam etmekteyim.

    Popüler Yazılar

    İlgili Yazılar

    Leave a reply

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    %d blogcu bunu beğendi: